8 ottobre 2009

‘De maffia is geen folklore'

Rita Atria



















di Ine Roox
Petra Reski, bedreigd door de maffia — In Een Siciliaanse rebel vertelt Petra Reski het waargebeurde, rauwe verhaal van de 17-jarige maffia-overloopster Rita Atria. Reski: ‘Onwetendheid houdt de romantische clichés over de maffia overeind.'

De kleine Siciliaanse provinciestad Partanna is een maffiabastion, waar de leuze ‘niets gezien en niets gehoord' tot het dagelijkse leven behoort. Wie niets vertelt en zich met zijn eigen zaken bemoeit, komt niet in de problemen. Omertà, het Siciliaanse woord voor zwijgplicht, is niet toevallig afgeleid van umiltà of nederigheid.
Rita Atria groeit op in een maffiafamilie. Maar als eerst haar geliefde vader en later haar broer door de maffia wordt vermoord, besluit zij de omertà te doorbreken. Samen met de weduwe van haar broer stapt ze naar het Italiaanse gerecht, om een boekje open te doen over de maffia in Partanna. Rita Atria is dan zestien jaar.
Beide vrouwen gaan nauw samenwerken met Paolo Borsellino, en vertrouwen de beroemde Siciliaanse onderzoeksrechter hun leven toe. Ze verhuizen naar Rome, krijgen een nieuwe identiteit, staan 24 uur per dag onder politiebescherming.
In 1992 wordt Paolo Borsellino, enkele maanden na zijn collega-rechter en jeugdvriend Giovanni Falcone, brutaal door de maffia uit de weg geruimd. Een week later springt Rita Atria in Rome uit het raam van haar flat. Ze is dan zeventien jaar.
Rita Atria's verhaal is bijzonder rauw. Waarom wordt de maffia nog zo vaak geromantiseerd in films en romans?
"De maffia is erg succesvol in de verspreiding van haar eigen propaganda. Als we hen moeten geloven, dan zijn de maffiosi een soort “weldoeners” die de arme Italianen beschermen tegen de hopeloos afwezige Italiaanse staat, of nemen ze het op voor de arme boeren op het Siciliaanse platteland. Allemaal erg mooi en romantisch, alleen klopt er geen woord van. Niet alleen romanciers en filmmakers smullen gretig van die maffiaclichés, spijtig genoeg nemen ook journalisten ze over.'

‘Buiten Italië blijven de torenhoge clichés over de Italiaanse maffia overeind, uit pure onwetendheid. De maffia heeft haar macht opgebouwd op angst en intimidatie. Wie hier in België ook maar één keer in aanraking zou komen met intimidatie door de maffia zou zijn romantisch beeld vlug laten varen.'

Volgens u is sinds 1992, toen de maffia de rechters Falcone en Borsellino vermoordde, nauwelijks iets veranderd.

‘Ik ben in 1989 in Italië gaan wonen, op een moment van grote hoop voor Italië. Dat was toen terecht. De rechters Falcone en Borsellino droegen met hun werk de boodschap uit dat de maffia niet onoverwinnelijk was. Maar de maffia heeft hun de mond gesnoerd.'

‘Daarmee hield het niet op, want de maffiosi hadden invloedrijke medeplichtigen. De antimaffiawetgeving in Italië is de voorbije vijftien jaar stukje bij beetje afgezwakt. Spijtoptanten krijgen nu minder strafvermindering dan voordien, en ze moeten op 180 dagen alles opgebiecht hebben. Wat ze zich daarna nog herinneren, telt niet meer mee. Om tal van redenen loont het voor een maffioso niet meer om met justitie samen te werken.'

U stelt de Italiaanse politici daarvoor verantwoordelijk?

‘Maffia en politiek gaan in Italië hand in hand. Politieke maffiaprocessen worden steeds moeilijker. Het was al onmogelijk om oud-premier Giulio Andreotti veroordeeld te krijgen. Marcello Dell'Utri, de rechterhand van premier Silvio Berlusconi, heeft wél negen jaar gekregen, wegens banden met de Siciliaanse maffia. Alleen zit je in Italië geen dag in de cel totdat de twee lange beroepsprocedures zijn uitgeput. Dus loopt die veroordeelde Dell'Utri vandaag niet alleen vrij rond, hij is bovendien nog altijd senator en zat jarenlang in het Europees parlement.'

‘De centrumlinkse partijen gaan evenmin vrijuit. In Italië kan geen enkele politieke partij, links of rechts, het zich veroorloven tegen de maffia in te gaan. Omdat die nog altijd zo sterk het stemgedrag beïnvloedt.'

Zijn de talloze arrestaties van Siciliaanse en Napolitaanse maffiosi dan slechts schijnmanoeuvres?

‘De Italiaanse speurders en politieagenten doen wat ze kunnen. Maar als ze één leider oppakken, staan er meteen vier of vijf andere klaar. Het zal nooit veranderen, totdat het probleem bij de wortel wordt aangepakt. Daartoe moet eerst de politiek van de straffeloosheid in Italië sneuvelen.'

Dat ziet u niet meteen gebeuren?

‘Niet zolang Italië er helemaal alleen voorstaat. De rest van Europa beschouwt de maffia graag als een mix van Italiaanse folklore en een misdaadfenomeen uit een mediterrane, achtergestelde streek. Die ingesteldheid is hypocriet. De Italiaanse maffiafamilies investeren miljarden in mijn land, Duitsland, maar ook hier in België en in de rest van de wereld. Maar zolang er geen doden vallen, is er voor Duitsland en België blijkbaar weinig aan de hand. Is politieke invloed dan niet gevaarlijk? Wat denk je dat iemand als Marcello Dell'Utri in het Europees parlement eigenlijk heeft uitgevreten? Dat soort mannen zat jarenlang aan de geldpot met subsidies voor Sicilië, maar ook voor Centraal- en Oost-Europa. Geld dat via overheidscontracten ook daar in de handen van de maffia valt.'

In die zin is uw verhaal over Rita Atria weinig hoopgevend. De Siciliaanse tiener keerde zich weliswaar tegen de maffia, maar ging tenonder aan haar eigen verscheurdheid.

Rita Atria heeft mij altijd gefascineerd, omdat haar verhaal niet eenduidig is. Ze was niet goed of slecht, maar allebei. Rita Atria wilde hoegenaamd geen spijtoptante worden genoemd. Ze omschreef pentiti als “afval”, het waren voor haar eerloze verraders van de familie-eer. Dat bewijst dat Rita Atria zelf een kleine maffiosa was, die naar het gerecht stapte om de maffiamoord op haar vader en haar broer te wreken. Rita was erg trots op haar familie en op haar afkomst. Toen ze naar rechter Borsellino stapte om een boekje open te doen over de maffia in haar stad Partanna, was ze enkel op zoek naar haar persoonlijke vendetta, haar eigen maffiawraak.'

Door rechter Borsellino kwam Rita Atria erachter dat haar broer en vader vuige misdadigers waren. Pleegde ze daarom zelfmoord? Of vreesde ze na de moord op Borsellino dat zij de volgende was?

‘Haar motieven waren niet eenduidig, het was een beetje van allebei. Voor ze met het gerecht ging praten, geloofde Rita heilig dat haar vader en broer een “goede”, rechtvaardige maffia vertegenwoordigden. Maar dan kwam ze erachter dat haar vader helemaal geen heilige was, en haar broer een ordinaire drugshandelaar. Dat was een eerste zware klap.'

‘Daarna heeft ze zich op een ziekelijke manier vastgeklampt aan Paolo Borsellino. Rita Atria had op dat moment haast niemand meer. Haar vader en broer waren vermoord, en haar zus en haar moeder beschouwden haar als een verraadster die de familie-eer had bezoedeld. Toen Borsellino werd vermoord, stortte Rita's wereld voor de tweede keer in.'

Hebben de moorden op de maffiarechters en de zelfmoord van Rita Atria tot iets geleid?

‘Dat weet ik niet, maar ik vrees van niet. We moeten onszelf ervoor behoeden met hun dood ons eigen slechte geweten te sussen.'

Blijft u daarom de misdaden van de maffia documenteren, ook al wordt uw leven bedreigd?

‘Bizar genoeg heeft de maffia mij pas erg recent, bij de publicatie van mijn boek Maffia, voor het eerst bedreigd. De Calabrese maffia in Duitsland heeft mijn boek zelfs gecensureerd. De toplui van de Calabrese ‘ndrangheta zijn er via een rechtszaak in Duitsland in geslaagd hun namen uit mijn boek te laten schrappen.'

Hoe concreet zijn de bedreigingen?

‘Een maffioso wordt zelden concreet, de bedreiging blijft altijd subtiel en impliciet. Hij zegt bijvoorbeeld: “Je kinderen zijn toch werkelijk prachtig. Zelf heb ik er ook, en familie is het enige wat écht telt. Ik zou het niet overleven mocht mijn kinderen iets overkomen...”'

‘Tijdens de boekvoorstelling van Maffia in Erfurt zaten de maffiosi gewoon in de zaal. Vooraf had de Duitse presentator zich al aan mij voorgesteld als “een hechte vriend van Spartaco Pitanti”. Pitanti is dé boss van de ‘ndrangheta in Erfurt. Later, tijdens de voorstelling, werd ik bij het publiek geïntroduceerd als een ziekelijke leugenaarster, eropuit om eervolle zakenlui in Duitsland door het slijk te halen. Een medewerkster van het Duitse gerecht had mij eerder die avond een schriftelijk verbod overhandigd om de namen van die “eervolle zakenlui” nog ooit op te schrijven of uit te spreken. Pas toén lieten de Italianen in de zaal van zich horen.'

Wat gebeurde er?

‘Eén Italiaan stond op en beschuldigde mij behalve van leugens en laster ook nog van racisme jegens zuiderlingen. Hij oogstte bijval bij een twintigtal andere Italianen. Dan zei hij met een lachje: “Signora Reski, ik koester werkelijk grote bewondering voor uw moed.” Mijn grootste schok was niet die bedreiging op zich, maar wel dat we ons in Duitsland bevonden. In Italië word je na zo'n openlijke bedreiging aangeklaagd.'

‘Maffia' is net in het Italiaans vertaald, en verschijnt half september in Italië. Vreest u nieuwe bedreigingen?

(stoer) ‘Ik ben benieuwd! Ik ben opgetogen dat mijn boek eindelijk ook in Italië verschijnt. Ik weiger mij door die lui te laten intimideren. Er rest mij overigens nog weinig keus – dit is geen film waarvan ik even de pauzeknop kan indrukken.'

‘Een heleboel Italiaanse journalisten zijn overigens veel moediger dan ik. Rosaria Capacchione bijvoorbeeld, komt zonder escorte de deur niet meer uit. (Lacht relativerend) Nog een geluk dat ik in Venetië woon – daar kunnen ze me tenminste niet met de auto achtervolgen.'

PETRA RESKI

"Een Siciliaanse rebel".

Vertaald door Marcel Misset, Lebowski, 250 blz., 15 . Oorspronkelijke titel: Eine Frau gegen die Mafia.
QUI L'articolo in italiano


Rita Atria
Posta un commento

Avvertenze sul blog











SOSTIENI QUESTO BLOG - Adotta l'Informazione Libera Contribuisci alla libertà di essere informato bastano pochi euro e l'impegno di tutti. Anche 1 euro, grazie a tutti.

Sostieni questo blog, adotta l'informazione libera.


Scopo: Malgradotuttoblog

RICARICA postepay: 4023 6006 4546 1221


Questo blog, sostiene la libera e gratuita diffusione delle idee; è pubblicato sotto una Licenza
Creative Commons. Tu sei libero di modificare ed usare a tuo piacimento tutti i contenuti presenti sul blog all' unica condizione di citarne la fonte.
Questo blog non rappresenta una testata giornalistica, in quanto viene aggiornato senza nessuna periodicità. Non può pertanto considerarsi un prodotto editoriale ai sensi della legge n°62 del 7/3/2001.